Mongoolse vrouwen

Mongoolse vrouwen

In 2010 verscheen het boek The Secret History of the Mongol Queens: How the Daughters of Genghis Khan Rescued His Empire van Jack Weatherford. Het brengt een interessant aspect van het Mongoolse Rijk naar voren dat vaak wordt onderbelicht. Vrouwen hadden in het Mongoolse rijk een andere positie ten opzichte van mannen dan in middeleeuws Europa. Hoewel het niet vaak voorkwam, was het niet vreemd om vrouwen in het leger te hebben. Er zijn ook verhalen bekend over vrouwelijke worstelaars en belangrijke bestuursfuncties werden door vrouwen vervuld. Vanaf 1241 tot 1251 werd het Mongoolse rijk zelfs door vrouwen (khanums/khatuns) bestuurd. Het grootste rijk wat ooit heeft bestaan is dus op zijn hoogtepunt tien jaar lang door vrouwen geleid. Deze vrouwelijke Khans richtten zich vooral op binnenlandse handel en welvaart. Waar hun mannelijke voorgangers vooral oorlog voerden, zorgden zij voor een sterke economie en groeiende handel. Uit bronnen zoals De geheime geschiedenis van de Mongolen blijkt dat het advies van vrouwen erg belangrijk werd bevonden. Zo besprak Djengis Khan altijd alles met zijn moeder Hö’elün en zijn vrouw Börte.

Khanums

De vrouwelijke heerschappij begon toen Toregene in 1241 de macht overnam, nadat haar man Ogedei was gestorven, waarschijnlijk aan te veel drank. Toregene ontsloeg de gehele adviesraad van Ogedei en stelde haar eigen raad in. Haar belangrijkste adviseur was ook een vrouw: Fatima. Zij was een slavin buitgemaakt tijdens een veldtocht in Perzië. Terwijl de mannelijke ministers zich bezig hielden met oorlogszaken kreeg Fatima volmacht over economische en politieke zaken. In deze tijd werd het hof van Toregene in Karakorum herhaaldelijk bezocht door gezanten vanuit de hele bekende wereld. Onder andere de Seltsjoekse sultan, de kalief van Baghdad, de koning van Georgië en prins Yaroslav II van Vladimir, die na een maaltijd met Toregene onder verdachte omstandigheden stierf. Naast Toregene die het centrale bestuur van het Mongoolse rijk in handen had werden grote delen van het rijk bestuurd door vrouwen zoals Sorkhoktani in Noord-China en Ebuskun in Centraal-Azië. Het is opvallend dat deze vrouwen vaak niet Mongools waren en soms zelfs Christelijk. Geslacht en religie was in het Mongoolse Rijk dus niet altijd belangrijk. Toen Toregene stierf kwam haar zoon Küyük aan de macht, maar hij werd na anderhalf jaar al opgevolgd door zijn vrouw. Zijn bestuur was echter slecht geweest voor het Mongoolse rijk en ook onder het bewind van zijn vrouw ging het niet goed. Hierdoor besloot Sorkhoktani, schoondochter van Djengis Khan, dat het tijd was om in te grijpen. Zij greep de macht en zette haar zoon Möngke op de troon. Sorkhoktani had vier zoons waarvan elk een khan was en allen succesvol. Drie van haar zoons, Möngke, Koeblai en Ariq Boke waren zelfs Khagans. Onder hun bewind en met steun van hun moeder bereikte het Mongoolse rijk zijn hoogtepunt. Sorkhoktani werd in de hele wereld zo bewonderd, dat een Perzische historicus opschreef dat als er nog maar één vrouw zoals Sorkhoktani in de geschiedenis was geweest het vrouwelijke geslacht als superieur zou worden gezien. Na het bewind van Koeblai Khan stortte het rijk langzaam in elkaar, totdat er uiteindelijk nog één vrouw was die als laatste grote Khanum de Mongoolse legers verzamelde en grote delen van het Mongoolse rijk met succes herenigde. Haar naam was Manduhai, bijgenaamd Manduhai de wijze. Zij wist van de restanten van het Mongoolse rijk een nieuw gevreesd leger te creëren, die zij zelfs toen ze hoogzwanger was in de strijd leidde. Maar uiteindelijk stuitte haar opmars op de nieuw gebouwde Chinese muur en de vuurkracht van de Chinese kanonnen.

Girls and women ride and gallop on horses as skillfully as men. We even saw them carrying quivers and bows, and the women can ride horses for as long as the men; they have shorter stirrups, handle horses very well, and mind all the property. The Tartar women make everything: skin clothes, shoes, leggings, and everything made of leather. They drive carts and repair them, they load camels, and are quick and vigorous in all their tasks. They all wear trousers, and some of them shoot just like men.
-Giovanni DiPlano Carpini, The story of the Mongols whom we call the Tartars, vert. Erik Hildinger

Khutulun

Khutulun in de Netflix-serie Marco Polo

Naast de vrouwelijke khans zijn er meer voorbeelden van succesvolle Mongoolse vrouwen. De bekendste is Khutulun. Zij was de dochter van Kaidu Khan en een nicht van Djengis Khan. Ze was berucht om haar moed tijdens veldslagen en haar vaardigheden in worstelen, boogschieten en paardrijden. Tijdens veldslagen reed ze blindelings in op de vijand en nam een vijandige soldaat gevangen die ze mee terug nam naar haar vader. Dit toonbeeld van dapperheid herhaalde ze elke veldslag, wat haar leger een gevoel van onoverwinnelijkheid bracht. Naast haar moed tijdens veldslagen was ze een kampioen in worstelen. Nooit heeft een man haar verslagen. Ze heeft zelfs gezworen dat ze alleen een man zou trouwen die haar kon verslaan met worstelen. Uiteindelijk trouwde ze toch met een man hoewel deze haar niet had verslagen. Dit deed ze omdat ze werd beschuldigd van incest met haar vader. Met weddenschappen die ze maakte om deze worstelwedstrijden heeft ze waarschijnlijk 10.000 paarden verdient.

This damsel was very beautiful, but also so strong and brave that in all her father’s realm there was no man who could outdo her in feats of strength. In all trials she showed greater strength than any man of them.
-The travels of Marco Polo, vertaald door Henry Yule

Bronnen

De geschiedenis van de Mongoolse vrouwen is minder bekend, omdat het uit veel bronnen is verwijderd. Aan het eind van de 13e eeuw werden passages uit de De geheime geschiedenis van de Mongolen verwijderd. Dit kwam waarschijnlijk vanwege de oorlog die uitbrak tussen Toregene en Sorkhoktani nadat Kuyuk Khan overleed. Dit was een periode waar men later niet trots op was. De enige zin die overbleef in De geheime geschiedenis van de Mongolen werd gesproken door Djengis Khan: “Laten wij ons vrouwelijk nageslacht belonen”.

Hulagu Khan en zijn vrouw Doquz zitten samen op de troon. De christelijke Doquz had veel politieke invloed.